- info@aza.org.uk
- United Kingdom,London
- +44 750 309 23 22
Biz tez-tez ürək xəstəliyini və Alzheimer xəstəliyini tamamilə fərqli iki vəziyyət kimi qəbul etsək də, onlar əslində bir-biri ilə sıx əlaqəlidir. Tədqiqatlar göstərir ki, ürək problemləri Alzheimer simptomlarından bir neçə il əvvəl ortaya çıxa bilər. Həqiqətən də, Alzheimer ilə əlaqəli demensiya hallarının bir çoxu yüksək qan təzyiqi kimi ürək sağlamlığına təsir edən risk faktorları ilə bağlıdır.
Ürək xəstəliyi uzun illər ərzində yavaş-yavaş inkişaf edən bir vəziyyətdir. Adətən arteriyaların divarlarında yağlı çöküntülər toplanır və damarlar sərtləşir. Onilliklər ərzində bu dəyişikliklər ürəyin işini çətinləşdirir və infarkt kimi ciddi tibbi problemlərə səbəb ola bilər.
Alzheimer xəstəliyi isə yaddaş itkisi ilə xarakterizə olunan ciddi ictimai sağlamlıq problemidir. Bu xəstəlik zamanı beyində zərərli proteinlər toplanır. Ürək xəstəliyi kimi, Alzheimer xəstəliyi də simptomlar görünməzdən illər əvvəl başlaya bilər.
Ürəyin əsas işi qanı bütün bədənə pompalamaqdır və beyin bu qan axışına ən çox ehtiyac duyan orqanlardan biridir. Beyin bədən çəkisinin kiçik bir hissəsini təşkil etsə də, çox miqdarda qan və oksigen istifadə edir. Ürək zəif işlədikdə və ya damarlar tıxandıqda, beyinə daha az qan çatır.
Bunu qismən bağlanmış bağ şlanqı kimi düşünə bilərsiniz: su hələ də axır, lakin kifayət qədər güclü deyil. Zamanla beyin hüceyrələri kifayət qədər oksigen almadığı üçün zəifləyə və ölə bilər. Bu isə yaddaş problemlərinə və zehni zəifləməyə səbəb ola bilər.
İltihab bədənin zədələnməyə və ya xəstəliyə qarşı verdiyi təbii cavabdır. Məsələn, kəsilmiş bir yerin ətrafında qızartı və şişkinlik yaranması buna nümunədir. Ürək və qan damarları zədələndikdə, bədən problemi aradan qaldırmaq üçün iltihabi siqnallar göndərir.
Problem ondadır ki, bu siqnallar yalnız həmin nahiyədə qalmaya bilər. Onlar qan axını ilə bədənin digər hissələrinə, o cümlədən beyinə də çata bilər. Beyinə çatdıqda isə zamanla beyin hüceyrələrinə zərər verə bilər.
Bu uzunmüddətli iltihab sakit bir yanğın kimi işləyir — heç bir aydın simptom olmadan tədricən zərər vurur. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, ürək xəstəliyi olan insanlarda çox vaxt beyində də yüksək iltihab əlamətləri müşahidə olunur. Alzheimer xəstələrində də oxşar proseslər görülür. Başqa sözlə, ürəyi qorumaq üçün yaranan iltihab nəzarətsiz qaldıqda beyinə zərər verə bilər.
Beynin zərərli maddələri və proteinləri təmizləyən öz sistemi var. Bunu beyin üçün bir növ “təmizləmə sistemi” kimi düşünə bilərsiniz. Alzheimer xəstəliyi ilə əlaqəli bəzi zərərli proteinlər müntəzəm şəkildə təmizlənməlidir. Əks halda, onlar beyin hüceyrələrinin bir-biri ilə əlaqə qurmasına mane ola bilər.
Sağlam ürək və yaxşı qan axışı bu təmizləmə sisteminin daha yaxşı işləməsinə kömək edir. Lakin ürək xəstəliyi olduqda qan axışı zəifləyə bilər və beynin özünü təmizləmə qabiliyyəti azala bilər. Nəticədə zərərli proteinlər zamanla beyində toplanır. Bu toplanma isə sonda ciddi zərərə səbəb ola bilər.
Ürək xəstəliyi ilə Alzheimer xəstəliyi arasındakı əlaqəni daha da vacib edən məqamlardan biri odur ki, hər iki xəstəlik üçün bir çox risk faktoru eynidir. Məsələn, yüksək qan təzyiqi ürəyi daha çox işləməyə məcbur edir və zamanla bütün bədəndəki qan damarlarına, o cümlədən beynin kiçik damarlarına zərər verir. Bu, kiçik insultlara səbəb ola bilər və beyin toxumasına sakit şəkildə zərər vura bilər.
Diabet də əlavə risk yaradır, çünki qan şəkərinin düzgün idarə olunmaması qan damarlarına zərər verir, iltihabı artırır və Alzheimer ilə əlaqəli zərərli proteinlərin toplanmasına şərait yarada bilər. Bu əlaqə o qədər güclüdür ki, bəzi tədqiqatçılar Alzheimer xəstəliyini qeyri-rəsmi olaraq “3-cü tip diabet” adlandırmışlar.
Piylənmə də bu risk faktorlarını bir-birinə bağlayan vacib amillərdən biridir. Artıq bədən yağı, xüsusilə qarın nahiyəsində toplanan yağ, iltihabi maddələr istehsal edə bilər. Bu maddələr qan axını ilə bədəndə hərəkət edərək beyinə də zərər verə bilər.
Xoşbəxtlikdən, bu risk faktorlarının çoxunun qarşısını almaq və ya onları idarə etmək mümkündür. Hətta bir risk faktorunu yaxşılaşdırmaq digər sahələrə də müsbət təsir göstərə bilər. Bu da göstərir ki, ürəyə qayğı göstərmək beyin sağlamlığı üçün edilə biləcək ən güclü addımlardan biridir.
Yediyiniz qidalar birbaşa həm ürəyinizə, həm də beyninizə təsir edir. Xoşbəxtlikdən, ürək üçün faydalı olan qidalar çox vaxt beyin üçün də faydalıdır.
Omega-3 yağ turşuları ilə zəngin qidaları seçmək faydalıdır. Bunlara balıq, qoz və kətan toxumu kimi qidalar daxildir. Bu qidalar iltihabı azaltmağa və beyin funksiyasını dəstəkləməyə kömək edə bilər. Yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, xüsusilə ispanaq və kələm, eləcə də rəngarəng meyvə və tərəvəzlər beyin hüceyrələrini qoruyan faydalı maddələrlə zəngindir.
Rafinə olunmuş karbohidratlar əvəzinə tam taxıllı məhsulları seçmək qan şəkərinin daha sabit qalmasına və iltihabın azalmasına kömək edə bilər. Eyni zamanda doymuş yağları, duzu və əlavə şəkəri azaltmaq vacibdir, çünki bunlar ürəyi yükləyə və beyində iltihabı artıra bilər.
Orta Dəniz tipli qidalanma həkimlər tərəfindən tez-tez tövsiyə olunur, çünki onun həm ürək, həm də beyin sağlamlığı üçün faydalı olduğu sübut edilmişdir. Qısaca desək, ürəyinizi sağlam saxlayan qidalar beyninizi də qorumağa kömək edir.
Fiziki fəaliyyət həm ürək xəstəliyinin, həm də Alzheimer xəstəliyinin qarşısını almaqda ən güclü vasitələrdən biridir. Müntəzəm məşq ürəyi gücləndirir, qan axışını yaxşılaşdırır və bütün bədəndə iltihabı azaldır.
Bunun üçün atlet kimi məşq etməyiniz vacib deyil. Həftədə ən azı 150 dəqiqə orta səviyyəli fiziki fəaliyyət hədəfləmək faydalıdır. Buna sürətli yerimək, üzgüçülük və ya velosiped sürmək daxil ola bilər.
Məşq yeni beyin hüceyrələrinin yaranmasını stimullaşdıra və mövcud hüceyrələr arasındakı əlaqələri gücləndirə bilər. Hətta kiçik hərəkətlər də əhəmiyyətlidir. Məsələn, həftənin bir neçə günü 20 dəqiqəlik gəzinti belə zamanla böyük fərq yarada bilər. Hərəkət həqiqətən həm ürək, həm də beyin üçün dərmandır.
Keyfiyyətli yuxu beynin ən vacib təmir proseslərini həyata keçirdiyi vaxtdır. Dərin yuxu zamanı beyin gün ərzində yığılan zərərli maddələri və proteinləri təmizləyir.
Pis yuxu artmış iltihab, yüksək qan təzyiqi, ürək xəstəliyi və Alzheimer xəstəliyi riski ilə əlaqələndirilir. Buna görə də hər gecə 7-9 saat ardıcıl və keyfiyyətli yuxu almağa çalışmaq vacibdir. Müntəzəm yuxu rejimi saxlamaq, yatmazdan əvvəl ekranlardan uzaq durmaq, otağı sərin və qaranlıq saxlamaq yuxunun keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər.
Əgər yuxu ilə bağlı çətinlik yaşayırsınızsa, həkimlə danışmaq vacibdir. Yuxu apnesi kimi yuxu pozğunluqları həm ürək, həm də beyin sağlamlığı üçün gizli risk faktoru ola bilər. Beyniniz özünü təmizləmək üçün yuxuya ehtiyac duyur. Buna görə yuxunu əhəmiyyətsiz hesab etmək zərərli maddələrin beyində toplanmasına şərait yarada bilər.
Həkim müayinələrindən müntəzəm keçmək ürək xəstəliyi və Alzheimer xəstəliyinə qarşı ilk müdafiə addımlarından biridir. Qan təzyiqi mütəmadi olaraq yoxlanmalıdır, çünki yüksək qan təzyiqi çox vaxt heç bir simptom vermədən zamanla zərər vura bilər.
Qan analizləri xolesterol səviyyəsini, qan şəkərinin idarə olunmasını və iltihab göstəricilərini müəyyən etməyə kömək edə bilər. Bütün bu amillər həm ürək, həm də beyin sağlamlığına təsir edir.
Diabet, piylənmə və ya yüksək qan təzyiqi kimi risk faktorlarınız varsa, daha tez-tez yoxlamalardan keçmək lazım ola bilər. Ailə tarixçəniz barədə həkiminizə məlumat vermək də vacibdir, çünki bu, daha erkən və ya daha güclü profilaktika strategiyalarına ehtiyac olub-olmadığını göstərə bilər.
Yaş artdıqca koqnitiv skrininq testləri haqqında həkiminizdən soruşmaq faydalı ola bilər. Bu testlər yaddaş problemlərini daha erkən mərhələdə aşkar etməyə kömək edə bilər. Simptomların ortaya çıxmasını gözləmək lazım deyil. Ürəkdə və beyində baş verən bir çox dəyişiklik gizli şəkildə inkişaf edə bilər. Buna görə profilaktik qayğı problemləri daha erkən və idarə olunması daha asan mərhələdə aşkar etməyə kömək edir.
Burada başa düşülməli ən vacib məqam budur: ürəyinizə qayğı göstərmək beyninizə də qayğı göstərmək deməkdir. Kardiovaskulyar sisteminiz üçün etdiyiniz hər sağlam seçim beyninizə də birbaşa fayda verir.
Qan təzyiqini aşağı salmaq hər iki orqanı qoruyur. İltihabı azaltmaq həm ürəyə, həm də beyinə kömək edir. Qan axışını yaxşılaşdırmaq isə hər ikisini qidalandırır.
Bütün həyat tərzinizi bir gecədə dəyişməyə ehtiyac yoxdur. Kiçik, ardıcıl dəyişikliklər zamanla böyük nəticələr verə bilər. Xoşbəxtlikdən, başlamaq üçün heç vaxt gec deyil. Tədqiqatlar göstərir ki, istənilən yaşda ürək sağlamlığını yaxşılaşdırmaq koqnitiv zəifləmə riskini azalda bilər. Ürək xəstəliyi və ya yaddaş problemlərinin erkən əlamətləri olan insanlar belə müsbət dəyişikliklər edərək bu zəifləməni yavaşlada bilərlər.
Ürəyinizi və beyninizi birlikdə işləyən iki tərəfdaş kimi düşünün. Biri yaxşı olduqda, digəri də bundan faydalanır. Ürəyinizi qorumaq üçün bu gün etdiyiniz sağlam seçimlər gələcək illərdə beyninizi də qorumağa kömək edə bilər.
© Copyright 2021. Made by Mr.Josh